ایران در گذر سده‌ها · Iran Through the Centuries

پنج هزاره، سه تقویم، یک ستون.

هر تاریخ در این صفحه یک بار ثبت شده و با الگوریتم به تقویم‌های هجری خورشیدی و هجری قمری تبدیل می‌شود؛ بنابراین سه تقویم هرگز از هم فاصله نمی‌گیرند. بالای محور، دودمان‌ها و فرمانروایان؛ روی محور، رویدادها؛ زیر محور، عمر چهره‌ها. روی هر نوار یا نقطه کلیک کنید تا جزئیات و تاریخ‌ها در هر سه تقویم را ببینید.

Five millennia, three calendars, one spine.

Every date on this page is stored once and converted by algorithm to the Solar Hijri (SH) and Lunar Hijri (AH) calendars, so the three can never drift apart. Dynasties and rulers sit above the axis, events on it, and the lifespans of figures below it. Click any bar or marker for details and dates in all three calendars.

م.میلادی — پیش از ۱۵ اکتبر ۱۵۸۲ به تقویم یولیانی، همان‌گونه که مورخان نقل می‌کنند

خ.هجری خورشیدی — سال جلالی/ایرانی، مبدأ ۱۹ مارس ۶۲۲

ق.هجری قمری — تقویم حسابی (جدولی)، مبدأ ۱۶ ژوئیهٔ ۶۲۲

≈تاریخ منبع فقط سال است: سال تبدیل‌شده نزدیک نوروز یا محرم ممکن است یکی کم یا زیاد باشد

CEGregorian — Julian calendar before 15 Oct 1582, as historians cite dates

SHSolar Hijri (هجری خورشیدی) — Jalali/Iranian year, epoch 19 Mar 622

AHLunar Hijri (هجری قمری) — tabular civil calendar, epoch 16 Jul 622

≈year-only source date: converted year may be one off near Nowruz / Muharram

روش و منابع

چگونه سه تقویم سازگار نگه داشته شده‌اند

هر تاریخ یک بار و به تقویم میلادی وارد شده است (برای پیش از ۱۵ اکتبر ۱۵۸۲ به تقویم یولیانی، یعنی همان‌گونه که منابع تاریخی نقل می‌کنند). این تاریخ به «شمارهٔ روز ژولینی» تبدیل می‌شود و از آن، با الگوریتم جلالی (چرخهٔ ۳۳ سالهٔ به‌کاررفته در jalaali-js) به هجری خورشیدی و با تقویم حسابی (جدولی) اسلامی با مبدأ مدنی ۱۶ ژوئیهٔ ۶۲۲ به هجری قمری تبدیل می‌شود.

وقتی منابع فقط سال را به دست می‌دهند، سال خورشیدیِ نمایش‌داده‌شده سالی است که از نوروز تا پایان دسامبر آن سال میلادی را می‌پوشاند (میلادی منهای ۶۲۱) و سال قمری، سال جاری در میانهٔ آن سال است؛ این‌ها با ≈ نشانه‌گذاری شده‌اند و برای رویدادهای ژانویه تا مارس یا نزدیک تحویل سال قمری ممکن است یک سال اختلاف داشته باشند.

اختلاف‌های شناخته‌شده، نشان‌داده‌شده نه پنهان

تقویم قمری حسابی می‌تواند یک روز با تقویم رؤیتی (بر پایهٔ رؤیت هلال) اختلاف داشته باشد. هرجا منبعی تاریخ رؤیتی داده، زیر عنوان به روایت منابع در کارت آمده است.
پیش از قانون تقویم ۱۳۰۴، تاریخ‌های خورشیدی ایران به تقویم برجی حساب می‌شد. نام‌های مرسوم مانند کودتای «۳ اسفند ۱۲۹۹» یا فرمان مشروطهٔ «۱۴ مرداد» از آن حساب می‌آیند و می‌توانند یک روز با تبدیل حسابی — که در سطر خورشیدی نمایش داده می‌شود — اختلاف داشته باشند.
گذار یولیانی به گرگوری ۱۵۸۲ فقط بر ستون میلادی اعمال شده است؛ بنابراین تاریخ‌های عصر صفوی پیش از ۱۵۸۲ یولیانی می‌مانند.

منابع مورد مراجعه برای داده‌ها

دانشنامهٔ ایرانیکا (iranicaonline.org) — زندگی‌نامه‌ها و مقالات دودمانی.
تاریخ ایران کمبریج، جلدهای ۱ تا ۷.
عباس امانت، ایران: تاریخ مدرن (۲۰۱۷)؛ یرواند آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن (۲۰۰۸).
تورج دریایی، ایران ساسانی (۲۰۰۹)؛ پیر بریان، از کوروش تا اسکندر (۲۰۰۲).
یان ریپکا، تاریخ ادبیات ایران؛ ادوارد براون، تاریخ ادبی ایران.
حساب تقویم: کازیمیرز بورکوفسکی، «تقویم ایرانی برای ۳۰۰۰ سال» (۱۹۹۶)؛ ای. اس. کندی دربارهٔ اصلاح جلالی؛ jalaali-js.

تاریخ تولد چهره‌های باستانی و میانه اغلب نامطمئن است و با «ح.» (حدود) نشان داده شده است. داده‌ها آخرین بار در شهریور ۱۴۰۵ بازبینی شده و رویدادها را تا میانهٔ ۱۴۰۴ (۲۰۲۵ م.) پوشش می‌دهند.

Method & sources

How the calendars are kept consistent

Each date is typed once, in the Gregorian calendar (Julian for anything before 15 October 1582, which is how historical sources cite them). It is converted to a Julian Day Number, and from that to Solar Hijri using the Jalaali algorithm (the 33-year cycle used by jalaali-js) and to Lunar Hijri using the tabular (arithmetic) Islamic calendar with the civil epoch of 16 July 622.

Where a year is all the sources give, the SH year shown is the one covering Nowruz-to-December of that year (G − 621) and the AH year is the one in force at mid-year; these are marked ≈ and can be one year off for events in January–March or near the turn of a lunar year.

Known discrepancies, shown rather than hidden

The tabular lunar calendar can differ by ±1 day from the observed (moon-sighting) calendar. When a source gives an observed date, it appears under Cited on the card.
Before the 1925 calendar law, Iranian solar dates were reckoned in the Borji (zodiac) calendar. Customary names such as the “3 Esfand 1299” coup or the “14 Mordad” constitutional decree come from that reckoning and can be one day off the arithmetic conversion, which is what the SH row shows.
The Julian/Gregorian switch of 1582 is applied to the CE column only, so Safavid-era dates before 1582 remain Julian.

Sources consulted for the data set

Encyclopædia Iranica (iranicaonline.org) — biographies and dynastic articles.
The Cambridge History of Iran, vols. 1–7.
Abbas Amanat, Iran: A Modern History (2017); Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (2008).
Touraj Daryaee, Sasanian Persia (2009); Pierre Briant, From Cyrus to Alexander (2002).
Jan Rypka, History of Iranian Literature; E. G. Browne, A Literary History of Persia.
Calendar arithmetic: Kazimierz Borkowski, “The Persian calendar for 3000 years” (1996); E. S. Kennedy on the Jalali reform; jalaali-js.

Dates of ancient and medieval births are frequently uncertain and are marked c. The data set was last reviewed in September 2026 and covers events through mid-2025.